Casus 1: Een familiaire geschiedenis van hartaanvallen

Steven Bartels is 25 jaar en is bang dat hij een verhoogd risico heeft op dezelfde aandoening als zijn 30-jarige broer Chris. Steven's broer woont in Australië en is zojuist opgenomen met een hartaanval. Chris rookt 10 sigaretten per dag.
Peter Bartels (Steven's vader) kwam op 35-jarige leeftijd om bij een verkeersongeluk: hij reed zonder aanwijsbare reden achterop een stilstaande vrachtwagen. 

De stamboom van de familie Bartels

stamboom van de familie Bartels

     

    Vragen

    • Zijn deze gebeurtenissen aan elkaar te relateren? Zo ja, wat is de meest waarschijnlijke diagnose?
    • Is hier sprake van een genetische aandoening? Zo ja, wijst het patroon van de aangedane personen op een bepaalde manier van overerving?

    ALLES OPENEN
    • Interpretatie

      De eerste stap is te bepalen wie binnen de familie wel en niet is ‘aangedaan’. Drie mensen (I:1; II:5 en III:1) hebben hartaanvallen gehad, vaak op jongere leeftijd dan ‘gebruikelijk’. Een oom van Steven overleed plots op 50-jarige leeftijd. Mogelijk was bij hem sprake van een hartaanval. Omdat de vader van Steven zonder aanwijsbare reden achterop een stilstaande vrachtwagen reed, vraagt de familie zich af of hij misschien een hartaanval heeft gehad ten tijde van het ongeluk. Er is destijds geen obductie verricht.

      Bij het markeren van de aangedane personen ziet de stamboom er als volgt uit:

      stamboom familie Bartels - ingekleurd

    • Erfelijkheidsoverwegingen

      Dit patroon zou aan toeval kunnen worden toegeschreven, omdat atherosclerose in de algemene populatie veel voorkomt (in geïndustrialiseerde landen loopt de doodsoorzaak op tot 50%). Maar meestal treedt dit op latere leeftijd op dan in deze familie.
      Van de factoren die in verband gebracht worden met atherosclerose, kan een verhoogd LDL-cholesterol genetisch bepaald zijn. De overige oorzaken (roken, dieet met veel verzadigde vetzuren, weinig lichaamsbeweging en alcoholgebruik) zijn allemaal omgevingsfactoren. Opvallend is dat enkele aangedane mensen niet roken.
      Het lijkt onwaarschijnlijk dat alleen omgevingsfactoren debet zijn aan de aandoening, omdat deze in de familie al gedurende drie generaties op relatief jonge leeftijd optreedt.

      Uit de stamboom kunnen we het volgende herleiden:

      • De aandoening komt voor in drie generaties
      • Zowel mannen als vrouwen hebben de aandoening
      • Er is sprake van man-op-man overdracht (dus is het niet X-chromosomaal)
      • Aangedane ouders hebben zowel kinderen mét als zonder de aandoening
    • Naschrift

      Dit overervingspatroon wijst op een autosomaal dominante aandoening. Dit werd bevestigd door de diagnose van familiaire hypercholesterolemie bij de broer van Steven.
      In dit geval heeft ieder kind van een aangedane ouder een kans van 1 op 2 op de aandoening.

    • Datum laatste update/revisie: 21-10-2019